Ojú-ìwé yìí jẹ́ ìtumọ̀ ojú-ìwé wa ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Tí ìyàtọ̀ kankan bá wà, ẹ̀dà ti èdè Gẹ̀ẹ́sì ni a ó tẹ̀lé. English
Ní kúkúrú: buy-to-let àkọ́kọ́ (ilé tí a rà láti fi yá) ní Glasgow tàbí Edinburgh, tí ẹ kò ní ṣàkóso fúnra yín, dá lórí ìgbésẹ̀ méje: àpèjúwe tó ṣe kedere (brief), ìṣirò owó tó péye, wíwá ilé, ọ̀nà ìfilọ̀ ìrà ti Scotland, iṣẹ́ àtúnṣe, ìwé onílé àti yíyá ilé náà jáde. Orúkọ yín ni ilé náà yóò wà. Àwa ni a ń wá ilé, a ń ṣàyẹ̀wò, a sì ń ṣe gbogbo ìrìnkiri tó yẹ, àti pẹ̀lú Gauci Magri & Partners, wíwá ilé ní ìdánilójú: ilé 6 tí ó ṣetán fún rírà láàrin oṣù 3 lẹ́yìn owó ìdógò (deposit) yín, tàbí kí a dá owó ìdógò náà padà. Ìtọ́sọ́nà yìí ṣàlàyé ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan, iye tí ó ń náni, àti ohun tí Scotland ń ṣe yàtọ̀.
Àkópọ̀ ìṣẹ́jú-àáyá 30
- Ẹ ń rà á ní orúkọ ara yín, lórí ìwé oyè ara yín. Kì í ṣe owó àkójọ ìdókòwò (fund).
- Owó-orí ìrà lórí ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì (flat) £120,000, tí ẹ bá ti ní ilé kan níbikíbi: £9,600, gbogbo rẹ̀ jẹ́ àfikún 8%.
- Owó ìdógò ni ó ń bẹ̀rẹ̀ wíwá ilé wa, a lè san án láàrin oṣù 3, a sì ń kà á mọ́ owó iṣẹ́ wa.
- Ìfilọ̀ ìrà ní Scotland di dandan fún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ní kété tí àwọn agbẹjọ́rò bá parí missives (lẹ́tà àdéhùn).
- Kí ẹ tó yá ilé náà jáde, ẹ ó forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí onílé pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ (council), ilé náà sì gbọ́dọ̀ tẹ̀lé Repairing Standard (òṣùwọ̀n àtúnṣe ilé tí òfin là kalẹ̀).
Ta ni ìtọ́sọ́nà yìí wà fún?
A kọ ọ́ fún ẹni tí ó ń ra ilé ìyálégbé àkọ́kọ́ rẹ̀, tí ó fẹ́ ní in ṣùgbọ́n tí kò fẹ́ máa ṣàkóso rẹ̀. Díẹ̀ lára àwọn oníbàárà wa ń gbé ní Glasgow tàbí Edinburgh. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ń gbé ní Malta tàbí ibòmíràn ní Europe, wọn kò sì tíì rí òpópónà náà rí kí wọ́n tó rà á. Ọ̀nà kan náà ni àwọn méjèèjì ń gbà. Tí ẹ bá ti ní ilé ìyálégbé ní Scotland, ìgbésẹ̀ wọ̀nyí yóò mọ̀ yín lára, ojú-ìwé àwọn àpò iṣẹ́ àti owó iṣẹ́ wa sì lè tó fún yín.
Ìgbésẹ̀ 1: ẹ kọ ohun tí ilé náà gbọ́dọ̀ ṣe fún yín sílẹ̀
Ohun gbogbo ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àpèjúwe (brief). A nílò ìṣúná yín, bí ẹ ó ṣe sanwó (owó lọ́wọ́ tàbí mortgage, ìyẹn owó-ìyá ilé, àti bóyá ayánilówó kan ti ṣàyẹ̀wò yín), ìlú wo, àti ohun tí ilé náà wà fún. Ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì tí ó ń san ara rẹ̀ láti oṣù àkọ́kọ́ àti ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì tí a rà ní pàtàkì fún ìgbà pípẹ́ jẹ́ wíwá méjì tí ó yàtọ̀. A ń bẹ̀rẹ̀ ní kété tí a bá ní àpèjúwe kíkún, nítorí pé àpèjúwe tí kò ṣe kedere ń mú àkójọ gígùn ti àwọn ilé tí kò tọ́ wá.
Ìgbésẹ̀ 2: ẹ ṣírò owó tí ẹ nílò ní tòótọ́
Owó ìdógò jẹ́ apá kan péré. Owó-orí ìrà máa ń ya ọ̀pọ̀ àwọn olùdókòwò àkọ́kọ́ lẹ́nu, ní Scotland ìyàlẹ́nu yìí sì ní orúkọ: Additional Dwelling Supplement (àfikún owó-orí fún ilé àfikún). Ó jẹ́ 8% ti gbogbo iye owó lórí ìrà £40,000 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, ẹ ó sì san án tí ẹ ó bá ní ilé méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ níbikíbi ní àgbáyé lẹ́yìn ìrà náà. Nítorí náà, olùdókòwò tí ó ní ilé tí ó ń gbé, ní Malta tàbí Manchester, yóò san án.
- Lórí ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì £120,000, kò sí Land and Buildings Transaction Tax (owó-orí ìdúnàádúrà ilẹ̀ àti ilé) láti san, ṣùgbọ́n àfikún náà jẹ́ £9,600.
- Lórí ilé £200,000, owó-orí náà jẹ́ £1,100, àfikún náà sì jẹ́ £16,000, èyí tí ó jẹ́ £17,100 lápapọ̀.
Ẹ fi owó ìdógò mortgage kún un, owó agbẹjọ́rò yín, owó ayánilówó àti ti alágbàtà (broker), owó wíwá ilé wa àti iṣẹ́ àtúnṣe èyíkéyìí tí ilé náà nílò kí a tó lè yá a jáde. Ẹ̀rọ ìṣirò owó ìdógò àti èrè buy-to-let wa ń ṣírò wọ̀nyí pọ̀ fún yín, ó sì ń fi èrè àpapọ̀ (gross yield), èrè lẹ́yìn ìnáwó (net yield) àti owó tí ń wọlé àti tí ń jáde lóṣooṣù hàn lórí àwọn nọ́ńbà tí ẹ tẹ̀ sí i. Fún ìtọ́sọ́nà lórí ohun tí oríṣiríṣi ìṣúná lè rà, ẹ wo àwọn àpẹẹrẹ owó ìdógò ní Scotland.
Ìgbésẹ̀ 3: wíwá ilé, àti ohun tí ìdánilójú wa bò
Owó ìdógò fún ilé kọ̀ọ̀kan ni ó ń bẹ̀rẹ̀ wíwá ilé. Ẹ lè san án lẹ́ẹ̀kan náà tàbí ní ìsanwó oṣooṣù mẹ́ta láàrin oṣù mẹ́ta náà. Láàrin oṣù 3, a ó gbé ilé 6 tí ó ṣetán fún rírà kalẹ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ìṣirò wa: iye owó, owó-orí ìrà, iṣẹ́ àtúnṣe, owó ilé tí a retí àti ohun tí ó kù lẹ́yìn ìnáwó. Tí a kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, a ó dá owó ìdógò náà padà. Tí kò bá sí ọ̀kan nínú àwọn ilé 6 náà tí ó bá yín mu, a ó fi 2 kún un.
Púpọ̀ nínú ohun tí a ń wò kì í dé ọ̀dọ̀ yín rárá. Ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì nínú ilé tenement (ilé alájà àtijọ́ tí ọ̀pọ̀ ìdílé ń gbé) lè dàbí olówó pọ́ọ́kú lórí ìkànnì ayélujára, síbẹ̀ kí ó jẹ́ ìrà búburú ní kété tí a bá ṣírò àtúnṣe òrùlé àti ti ọ̀nà àbáwọlé àjọlò (close). A ń ṣírò gbogbo ìdúnàádúrà lórí ROI (èrè lórí ìdókòwò) àti èrè lórí olú-owó kí ẹ tó rí i, kò sì sí ọ̀kan nínú àwọn nọ́ńbà wọ̀nyẹn tí ó jẹ́ ìlérí.
Ìgbésẹ̀ 4: ìfilọ̀ ìrà àti missives
Rírà ilé ní Scotland yàtọ̀ sí England, ìyàtọ̀ náà sì ṣe pàtàkì jù tí ẹ bá wà ní òkè òkun. Ẹni tí ó ń ta ilé ń pèsè Home Report (ìròyìn ilé), pẹ̀lú àyẹ̀wò ilé àti ìdíyelé, ìròyìn agbára àti ìwé ìbéèrè. Agbẹjọ́rò yín yóò fi ìfẹ́ yín tó wọn létí, lẹ́yìn náà yóò fi ìfilọ̀ ìrà ránṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí lẹ́tà oníṣẹ́, nígbà mìíràn ní ọjọ́ ìparí (closing date) tí ọ̀pọ̀ olùrà bá nífẹ̀ẹ́ sí i. Lẹ́yìn náà, àwọn agbẹjọ́rò méjèèjì yóò máa pààrọ̀ lẹ́tà, ìyẹn missives, títí àwọn àdéhùn yóò fi yanjú. Ní kété tí a bá parí missives, àdéhùn náà di dandan fún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì. Ní ọjọ́ ìwọlé (date of entry), a ó san owó náà, ilé náà yóò sì di tiyín.
Nítorí pé ìfilọ̀ ìrà jẹ́ lẹ́tà oníṣẹ́, àyẹ̀wò gbọ́dọ̀ wáyé kí ó tó lọ. Ibẹ̀ ni èyí tí ó pọ̀ jù nínú àkókò wa ń lọ. Nígbà tí ẹni tí ó ń ta ilé bá gba ìfilọ̀ yín, ìyókù owó wíwá ilé wa di sísan, a sì ń ka owó ìdógò mọ́ ọn. Agbẹjọ́rò yín yóò fi ìkéde owó-orí (tax return) àti ìsanwó ránṣẹ́ sí Revenue Scotland láàrin ọjọ́ 30 láti ọjọ́ tí ìdúnàádúrà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ (effective date), èyí tí ó sábà máa ń jẹ́ ọjọ́ ìwọlé.
Ìgbésẹ̀ 5: ẹ ṣètò rẹ̀ fún yíyá
Ilé ìyálégbé ní Scotland gbọ́dọ̀ tẹ̀lé Repairing Standard. Láti Oṣù Kẹta 2024, èyí ti ní ẹ̀rọ ìgbóná ilé tí a so mọ́lẹ̀, residual current devices (ẹ̀rọ ààbò iná mànàmáná) lórí ẹ̀rọ iná àti ààyè ìdáná tí ó ní ààbò. Tí ilé náà bá nílò iṣẹ́, ìṣàkóso àtúnṣe wa bò ó: ẹ ó rí iye owó tí àwọn agbaṣẹ́ṣe dá àti ọjọ́ ìparí kí ohunkóhun tó bẹ̀rẹ̀, a kò sì ní ṣe iṣẹ́ àfikún kankan láìsí àṣẹ yín. A ń fohùn ṣọ̀kan lórí owó iṣẹ́ náà ní kíkọ sílẹ̀ kí iṣẹ́ tó bẹ̀rẹ̀.
Ìgbésẹ̀ 6: ìwé onílé
Òfin mẹ́ta ló máa ń mú àwọn onílé àkọ́kọ́ ní Scotland.
- Ìforúkọsílẹ̀ onílé. Ẹ ó forúkọ sílẹ̀ pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ kí ẹ tó yá ilé jáde, ẹ ó sì máa sọ ọ́ dọ̀tun ní gbogbo ọdún mẹ́ta. Owó náà jẹ́ £85 fún onílé àti £20 fún ilé kọ̀ọ̀kan, gẹ́gẹ́ bí Landlord Registration Scotland ti sọ. Yíyá ilé jáde láìforúkọsílẹ̀ jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ ọ̀daràn (criminal offence).
- Àdéhùn ìyálégbé. Láti 1 Oṣù Kejìlá 2017, ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn ìyálégbé àdáni tuntun ní Scotland ti gbọ́dọ̀ jẹ́ private residential tenancies (àdéhùn ìyálégbé ilé gbígbé àdáni), gẹ́gẹ́ bí mygov.scot ti sọ. Irú àdéhùn yìí kì í ṣe assured shorthold tenancy ti England, òfin fún fífi òpin sí i sì yàtọ̀.
- Owó ìdógò ayálégbé. Ó lè tó owó ilé oṣù méjì, a sì gbọ́dọ̀ dáàbò bò ó nínú ọ̀kan nínú àwọn ètò mẹ́ta tí a fọwọ́ sí, gẹ́gẹ́ bí a ti là á kalẹ̀ lórí mygov.scot.
Tí ẹ bá ń gbé lẹ́yìn òde UK, owó ilé tí a ń san fún yín wà lábẹ́ Non-Resident Landlord Scheme (ètò owó-orí fún àwọn onílé tí ń gbé lókè òkun), tí ẹ bá sì rà á nípasẹ̀ ilé-iṣẹ́ tí a forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ ní òkè òkun, ilé-iṣẹ́ náà gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ wà lórí Register of Overseas Entities (ìforúkọsílẹ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ òkè òkun).
Ìgbésẹ̀ 7: ẹ yá a jáde, kí ẹ sì máa wà láìṣàkóso rẹ̀ fúnra yín
A ó so yín pọ̀ mọ́ aṣojú ìyálégbé (letting agent) tí ó wà lórí Scottish Letting Agent Register. Aṣojú náà yóò wá ayálégbé, yóò dáàbò bo owó ìdógò ayálégbé nínú ètò tí a fọwọ́ sí, yóò sì ṣàkóso ilé náà lábẹ́ àdéhùn àti owó iṣẹ́ tirẹ̀. Àwọn aṣojú ìyálégbé alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wa, àwọn tí a ti bá ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún tí a sì gbẹ́kẹ̀lé, ń gba láti 12% ti owó ilé oṣooṣù + VAT lábẹ́ àdéhùn tiwọn. Lórí àpò iṣẹ́ Hands-off wa, a ó ṣètò yíyá ilé náà pẹ̀lú ọ̀kan nínú wọn, a ó sì máa wà gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ẹ ó máa kàn sí.
Ohun tí a ń gbà fún ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan
| Ìgbésẹ̀ | Owó iṣẹ́ wa |
|---|---|
| Owó ìdógò wíwá ilé | Fún ilé kọ̀ọ̀kan, a lè dá a padà lábẹ́ ìdánilójú, a ń kà á mọ́ owó wíwá ilé |
| Wíwá ilé (sourcing) | Owó iṣẹ́ tí kò yí padà fún ilé kọ̀ọ̀kan, ní ìpele gẹ́gẹ́ bí iye owó ìrà |
| Ìṣàkóso àtúnṣe | Owó ìṣàkóso, tí a fohùn ṣọ̀kan lé lórí ní kíkọ sílẹ̀ kí iṣẹ́ tó bẹ̀rẹ̀ |
| Yíyá ilé àti ìṣàkóso | Kì í ṣe owó iṣẹ́ wa: aṣojú ìyálégbé alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wa ń gba láti 12% ti owó ilé oṣooṣù + VAT, lábẹ́ àdéhùn tirẹ̀ |
| Àwọn oníbàárà àkọ́kọ́ | Ẹ̀dínwó 10% lórí owó wíwá ilé àkọ́kọ́, tàbí kírẹ́dìtì 10% fún ìṣàkóso àtúnṣe lórí àwọn àpò iṣẹ́ yòókù |
A ń fi VAT kún gbogbo owó iṣẹ́ wa níbi tí ó bá yẹ. Ìpele owó iṣẹ́ àti àwọn àpò iṣẹ́ mẹ́ta wà lórí ojú-ìwé àwọn àpò iṣẹ́ àti owó iṣẹ́ wa, tí a ń pín fún àwọn oníbàárà tí wọ́n bá béèrè. Owó-orí ìrà, agbẹjọ́rò yín, ayánilówó, iṣẹ́ àtúnṣe fúnra rẹ̀, aṣojú ìyálégbé àti ìbánigbófò ni a ń san lọ́tọ̀, fún àwọn ẹni tí ọ̀rọ̀ kàn.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń gbọ́
Báwo ni ó ṣe ń pẹ́ tó láti ra buy-to-let àkọ́kọ́ ní Glasgow tàbí Edinburgh?
Wíwá ilé ní àkókò tí a pààlà sí. A ó gbé ilé 6 tí ó ṣetán fún rírà kalẹ̀ láàrin oṣù 3 lẹ́yìn owó ìdógò yín ní èyí tí ó pọ̀ jù, àti nígbà púpọ̀ ṣáájú ìgbà náà, tàbí kí a dá a padà. Lẹ́yìn tí ẹ bá yan ọ̀kan, àkókò títí dé gbígba kọ́kọ́rọ́ dá lórí ẹni tí ó ń ta ilé àti àwọn agbẹjọ́rò méjèèjì, láti ìfilọ̀ ìrà dé ìparí missives àti ọjọ́ ìwọlé.
Owó lọ́wọ́ mélòó ni mo nílò fún buy-to-let àkọ́kọ́ ní Scotland?
Pẹ̀lú mortgage, ẹ ṣètò fún owó ìdógò (nígbà púpọ̀ 25% ti iye owó), owó-orí ìrà, owó agbẹjọ́rò àti ti ayánilówó yín, owó wíwá ilé wa àti iṣẹ́ àtúnṣe èyíkéyìí. Lórí ilé pẹ̀tẹ́ẹ̀sì £120,000 níbi tí àfikún 8% ti kàn, owó-orí ìrà nìkan jẹ́ £9,600. Ẹ̀rọ ìṣirò wa ń ṣírò gbogbo rẹ̀ pọ̀ lórí àwọn nọ́ńbà ara yín.
Ṣé mo gbọ́dọ̀ máa gbé ní UK kí n tó lè ra buy-to-let ní Scotland?
Rárá. Ọ̀pọ̀ àwọn oníbàárà wa ń gbé ní Malta tàbí ibòmíràn ní Europe, èyí tí ó pọ̀ jù nínú wọn kò sì nílò láti rìnrìn-àjò rí. Scotland kò ní owó-orí ìrà àfikún fún àwọn olùrà tí ń gbé ní òkè òkun, ṣùgbọ́n Additional Dwelling Supplement 8% kàn yín tí ẹ bá ní ilé kan níbikíbi. Gbígba mortgage ni ó sábà máa ń le jù láti òkè òkun.
Kí ni “hands-off” (láìṣàkóso rẹ̀ fúnra yín) túmọ̀ sí ní ìṣe?
A ń wá ilé náà, a ń ṣàkóso àtúnṣe èyíkéyìí, a sì ń ṣètò yíyá ilé náà pẹ̀lú ọ̀kan nínú àwọn aṣojú ìyálégbé alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wa, àwọn aṣojú tí ó wà lórí Scottish Letting Agent Register tí a ti bá ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún tí a sì gbẹ́kẹ̀lé. Aṣojú náà ń yá ilé náà jáde, ó sì ń ṣàkóso rẹ̀, láti 12% ti owó ilé oṣooṣù pẹ̀lú VAT lábẹ́ àdéhùn tirẹ̀, a ó sì máa wà gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ẹ ó máa kàn sí. A kì í gba owó iṣẹ́ oṣooṣù.
Ṣé ẹ ń ṣe ìdánilójú èrè (yield)?
Rárá. A ń ṣírò gbogbo ìdúnàádúrà lórí ROI àti èrè lórí olú-owó kí ẹ tó rí i, kò sì sí ọ̀kan nínú àwọn nọ́ńbà wọ̀nyẹn tí ó jẹ́ ìlérí. Ohun tí a fi ìdánilójú sí ni wíwá ilé: ilé 6 tí ó ṣetán fún rírà láàrin oṣù 3 lẹ́yìn owó ìdógò yín, tàbí kí a dá owó ìdógò náà padà.
Àwọn ìdúnàádúrà ilé ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀
Ṣé ẹ fẹ́ rí àwọn ìdúnàádúrà gidi, tí a ti ṣírò owó wọn tán?
Ní ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan, a máa ń fi ìdúnàádúrà buy-to-let méjì ránṣẹ́ sí àwọn alábàápín nípasẹ̀ ímeèlì, ọ̀kan ní Glasgow àti ọ̀kan ní Edinburgh. Àwa tàbí alábàáṣiṣẹ́pọ̀ kan tí a gbẹ́kẹ̀lé ni ó ń wo ọ̀kọ̀ọ̀kan, a ka Home Report (ìròyìn ilé), a sì ṣírò àwọn ìnáwó. Ìforúkọsílẹ̀ alábàápín tí a ń sanwó fún ni, ìdúnàádúrà kan náà ni ó ń lọ sọ́dọ̀ gbogbo ènìyàn, ẹni tí ó bá kọ́kọ́ dé ni a ó kọ́kọ́ sìn.
Ẹ sọ ìṣúná yín fún wa àti ohun tí ilé náà gbọ́dọ̀ ṣe fún yín. A ó sọ fún yín ní òtítọ́ bóyá Glasgow tàbí Edinburgh bá a mu, àti bí oṣù mẹ́ta àkọ́kọ́ yóò ṣe rí.
Ẹ kàn sí wa